Hollandse Meesters – Vragenvuur

Vragenvuur Pieter Duker: Over prikkelmijders en prikkelzoekers

Pieter DukerOp 24 september was alweer de derde aflevering van het Vragenvuur in de collegezaal van de Utrechtse sterrenwacht. Het woord was aan Pieter Duker, psycholoog, emeritus bijzonder hoogleraar orthopedagogiek en hoofd onderzoek SeysCentra. Onlangs verscheen zijn boek ‘Afscheid nemen van autisme en ADHD’. Twee jaar geleden kwam hij in aanraking met psycholoog Daniël Kahneman die sindsdien zijn grote inspiratiebron is.

Expertinterview
Tijdens het interview gaat Pieter Duker in op het gedachtegoed van Kahneman waarin het denken in systeem 1 en systeem 2 centraal staat. Systeem 1 staat voor het snelle denken en intuïtief reageren. Dat maakt dat je direct een oordeel hebt over een persoon. Systeem 2 staat voor het reflectieve denken en het gebruik maken van kennis. Ofwel even overdenken wat het resultaat is van systeem 1. Duker geeft aan dat de DSM een diagnostisch instrument is waarbij alleen wordt gekeken naar de verschijningsvorm van gedrag, terwijl het belangrijker is om te kijken naar de functies van gedrag. De DSM is volgens hem ook nooit bedoeld als diagnostisch instrument, maar als classificatie-instrument.

Verder stelt Pieter Duker dat de ‘confirmation bias’ een typisch voorbeeld is van het denken in systeem 1. Als je vermoedt dat iemand autisme heeft, ga je op zoek naar factoren die dat bevestigen, want “het zal wel zo zijn”. In ons rechtssysteem heeft dat geleid tot tunnelvisies en gerechtelijke dwalingen in zaken als de Puttense moordzaak, de Schiedammer parkmoord en de Zes van Breda. Daarom pleit Pieter Duker voor falsificatie van feiten in plaats van confirmatie.

In zijn eigen boek waarin hij afscheid neemt van autisme en ADHD maakt Duker onderscheid tussen prikkelzoekers en prikkelmijders. Prikkelzoekers zijn mensen die altijd op zoek gaan naar nieuwe prikkels. Hij legt de parallel met de ontdekkingsreizigers die naar Amerika vertrokken om hun grenzen te verleggen. Prikkelmijders krijgen constant teveel prikkels en proberen deze zoveel mogelijk te vermijden. Dat zie je terug in de keuzes die zij maken om voor zichzelf een goede omgeving te creëren, bijvoorbeeld als het gaat om partner en het aantal kinderen.

Onze maatschappij heeft de neiging om mensen met ADHD – die onverzadigbaar zijn als het gaat om nieuwe prikkels – “ziek” te noemen. Volgens Duker verandert er heel veel als je het label ADHD krijgt. Dat is van invloed op de houding van de docent, hoe er over je wordt gesproken op het schoolplein, etc… Positieve prestaties van iemand met ADHD worden dan uitsluitend toegeschreven aan het gebruik van Ritalin…Daarom pleit Pieter Duker ervoor om uiterst voorzichtig om te gaan met het plakken van etiketten als ADHD en autisme. Hij is voorstander van een andere manier van denken als het gaat om overprikkeling en onderprikkeling van mensen en de interactie met de omgeving.       

Bekijk het filmfragment waarin Pieter Duker – met een knipoog – de tegenstelling tussen prikkelmijders en prikkelzoekers schetst.

 

Vragen(v)uur

In het tweede deel van het Vragenvuur stelt het publiek in de collegezaal vragen aan Pieter Duker. Hoe zit het bijvoorbeeld met de interactie tussen ouder en kind als je kind onderprikkeld is. Vaak gebeurt het dan dat een ouder tegen het kind zegt “doe eens rustig”, terwijl je volgens Duker bij onderprikkeling het beste gecontroleerd extra prikkels kunt aanbieden. Bijvoorbeeld door de radio aan te laten bij het huiswerk maken, door kinderen in de klas voor een spiegel te laten werken. Daarmee kun je probleemgedrag voor zijn. Van belang is ook dat er een goede match is tussen onder- en overprikkelde leerlingen en hun begeleiders. Deze begeleiders kunnen zorgen voor het juiste prikkelniveau.

Een zorgprofessional in de zaal laat weten dat labels vaak nodig zijn om geld van zorgverzekeraars voor een behandeling te krijgen. Pieter Duker onderkent dit probleem. Hij is van mening dat beroepsgroepen dat zelf kunnen oplossen door aan de bel te trekken. Dat kan voor een kentering zorgen.

Op een vraag wat hij het CCE mee kan geven, antwoordt Duker dat het van belang is om te blijven studeren en feitelijke kennis bij te houden. Dat geldt zowel voor coördinatoren, consulenten als casemanagers. De leergang voor gedragskundigen die het CCE onlangs is gestart, ziet hij als een positieve ontwikkeling. Toch vindt hij dat bij het CCE nog te veel wordt gedacht in systeem 1. Hij is van mening dat inzichten moeten worden onderworpen aan een empirische toets. Alleen de combinatie van systeem 1- en systeem 2-denken geeft een antwoord op de functie van probleemgedrag. Waarnemingen zijn nog te vaak gebaseerd op indrukken en niet op feiten en onderzoek. Het interventieproces moet beter onderbouwd en gecontroleerd worden. Dat vraagt om “andersom denken”. 

Tot besluit adviseert Pieter Duker de aanwezigen om het boek van Kahnemann te lezen. Deze tip werd direct opgevolgd door een van hen, getuige een reactie op de Facebookpagina van het CCE: “Inspirerende middag in Utrecht gehad, ben erg benieuwd naar het verslag! ‘Thinking fast and slow’ van Daniël Kahnemann besteld uiteraard”.

 

 

Reacties

Josette Budding 30-09-2013, 11:46

Pieter Duker nodigt je uit in zijn dialogen en denkwijze tot ”andersom denken”, absoluut zeer interessant! Je moet wel openstaan om te gaan kanteldenken…Van één ”dilemma” ben ik nog niet overtuigt en dat is,…Pieter Duker met zekerheid beweerd dat je of overprikkeld bent of onderprikkeld …je kan niet beide zijn?-welke mijn vraag aan hem was-…daar heb ik mijn twijfels over…volgens mij( en div onderzoeken zoals gastheer van CCE aangaf)…zou je óók beide kunnen hebben…Kijk uit naar de komende Vragenvuren.
Josette Budding, moeder van Dexter en Madé , initiatiefneemster Dex Foundation…Het ”Plan van Aanpak” met ”Vernieuwde Zorg” wordt wetenschappelijk gemonitord…wordt tzt vervolgd…

Beantwoord
Willy Renier 10-10-2013, 17:51

Blij dat collega Duker ook af wil van de etikettering ADHD en autisme. Indertijde heb ik op een PAO-Geneeskunde te Nijmegen een voordracht gegeven voor de 1e lijn met als titel: ADHD of lastige kinderen. Dit laatste is meestal waar het om gaat: ‘lastig’ voor wie? wat bedoel je met lastig? Bij de nabespreking kwam van een van de huisartsen de opmerking: maar met die omschrijving kunnen we die kinderen niet meer verwijzen! Hij had goed begrepen dat dan eerst verdere analyse nodig is van de klacht en het gedrag.
Ref. Renier & Verrips: ADHD: een kritische analyse. T v Neurologie & Neurochirurgie 2008;4:158-165

Beantwoord
Bert Henderikse 14-10-2013, 13:38

Duker wil inderdaad van de etiketteringen ‘ADHD’ en ‘autisme’ af. Maar – m.i. belangrijker – hij stelt ook een alternatieve kijk op en benadering van deze ‘gedragsvarianties’ voor, met vergaande praktische implicaties. Deze visie kan zelfs gevolgen hebben voor het gebruik van het overkoepelende begrip ‘ontwikkelingstoornis’ met betrekking tot autisme. Gooit hij hiermee wellicht een ‘bommetje’ in de richting van het biochemisch, genetisch stoornisdenken in dit verband?
Hoe reageren de autisme-specialsten op Duker’s zienswijze?

Beantwoord

Reageer