Jacques Heijkoop

Herstel van zelfvertrouwen

Per e-mail

“Dag Jacques,

Twee jaar geleden heb ik bij jou de basisopleiding gevolgd. Je liet daar een video zien over de behandeling van zelfverwonding bij Isa. Inmiddels ben ik als gedragskundige bij het team van Isa betrokken en wil ik je laten weten dat het op dit moment zeer goed gaat met haar. In tegenstelling tot 12 jaar geleden, toen je betrokken werd bij de behandeling van haar ernstige zelfverwonding, zit Isa niet meer vastgebonden in haar stoel.Zij gebruikt de rolstoel alleen nog maar voor dagjes uit; ze loopt dus veel. Ook onderneemt ze veel meer activiteiten en haar kwaliteit van leven is enorm vooruit gegaan.

Jouw advies van drie jaar geleden aan het team om ‘het gewoon te gaan doen’ toen zij aarzelden bij de verdere afbouw van de beschermende middelen, heeft dus goed uitgepakt. Mogelijk vind je het leuk om ‘de nieuwe’ Isa te zien.

Vriendelijke groet, Ingrid”

 

Op de koffie

Het naamplaatje hangt nog wel op de deur, maar de jonge vrouw die destijds volledig gefixeerd in een rolstoel zat, woont hier niet meer. Goedlachs loopt Isa met mij mee naar de huiskamer. Voordat ze aanschuift aan de koffietafel ruimt ze de boodschappen op. Als ik na afloop aan gedragskundige Ingrid en de begeleidster vraag hoe het is om ‘op deze manier’ met haar te werken, beginnen ze beiden te stralen voordat ze de juiste woorden vinden.

De indrukwekkende verandering bij Isa is het eerste dat me opvalt, maar zeker niet het enige. De verandering bij begeleiders en gedragskundige is minstens zo opvallend. Waren begeleiders en gedragskundige voorheen onzeker en bang, nu blaken zij van zelfvertrouwen. De onvermijdelijke onvoorspelbaarheid van het dagelijks leven wordt door Isa en haar begeleiders ervaren als een uitdaging.

Herstel van zelfvertrouwen bij de cliënt heeft als ‘plezierig’ bijverschijnsel vermindering van probleemgedrag. Voorwaarde voor het herstel van zelfvertrouwen bij de cliënt is de ervaring dat er belangstelling voor hem is en zijn inbreng ertoe doet. Voor het opdoen van die ervaringen is een zelfstandige begeleider nodig die openstaat voor en inspeelt op de signalen van de cliënt.

Twee pijlers

De ommekeer bij Isa en haar begeleiders had zowel te maken met de nieuwe manier van beeldvorming als met de manier van samenwerken tussen de begeleiders en consulent. De tot dan toe gebruikte beeldvorming was gebaseerd op het toelichten van stoornissen en een  functieanalyse van het probleemgedrag. De nieuwe manier van beeldvorming creëert bewustzijn bij de begeleider over de unieke manier waarop Isa zich op haar ‘eigen wijze’ actief in het dagelijks leven handhaaft. Een belangrijk onderdeel daarvan zijn haar pogingen het probleemgedrag te controleren.

De begeleiders waren gewend aan een samenwerking waarbij de deskundige weet wat er aan de hand is en de begeleider de uitvoerder is van hoe het moet. Dat is een relatie die het zelfvertrouwen van de begeleider kan schaden. In de samenwerking met deze consulent is de begeleider co-onderzoeker, analist en zelfstandig ontwikkelaar van begeleidingskwaliteiten en dat sterkt zijn zelfvertrouwen.

Diagnostiek gebaseerd op stoornissen en functionele analyses is ‘wat-kennis’. Een belangrijke voorwaarde voor het  herstel van zelfvertrouwen is bewustwording van het ‘wie’ van de cliënt.

Als bij geconstateerde stoornissen geen onderscheid wordt gemaakt tussen ‘naming’ en ‘explaining’ dan werkt dat remmend op de ontwikkeling van inzicht in de problematiek.

Reacties

Larry van Putten 15-11-2012, 15:27

Soms vraag ik me af of iemand nog in de gaten heeft hoezeer ons taalgebruik in de zorg voor VB, ons ‘jargon’, door Jacques Heijkoop is beïnvloed…
Kunnen en aankunnen, overvragen en ondervragen, zelfvertrouwen, zelfhantering, afstemmen, samenwerken en zo nog een hele rij begrippen. Anders dan bij Koot en Bie vindt Heijkoop de woorden niet zelf uit, maar hij introduceert bestaande woorden opnieuw in ‘onze’ wereld. Kijk ook uit welke woorden je gebruikt in de buurt van Jacques of Teja!
Zonder gekheid, het is knap zoals hij onze blik en onze ‘mind’ gereset heeft door dertig jaar lang stad en land af te reizen.

Beantwoord
Blancefloer van der Tuijn 15-11-2012, 21:37

Als jonge leerling Z-verpleegkundige (21 jaar geleden) las ik al vol interesse de door Jacques geschreven artikelen in de Klik. Op de groep waar ik toen werkte was het boek “Vastgelopen” min of meer verplicht leesvoer voor elke nieuwe collega. Ik ben dus wel enigzins opgeleid met een beeld over de methode Heijkoop. Maar tussen er “iets over weten” en het “zelf mogen ervaren” zit een wereld van verschil. Een aantal jaren geleden was Jacques betrokken bij een cliënt op een woning waar ik leidinggevende was. Wat ik toen meemaakte….alsof alle puzzelstukjes op hun plek vielen. Mijn ervaring met anders kijken is dat het de betrokkenen voor altijd beïnvloed in de wijze waarop ze in hun werk staan (in positieve zin!). Het is ogenschijnlijk allemaal zo eenvoudig, maar tegelijkertijd staat het op deze wijze kijken helaas vaak ver van ons af omdat we door onze zorgbril kijken en ons laten beïnvloeden door al onze kennis over de cliënt. Het is jammer (een gemiste kans) dat de methode vooral ingezet wordt bij vastgelopen situaties, want ik denk dat het altijd een meerwaarde heeft om op deze wijze te kijken en nieuwe dingen te ontdekken over de cliënt. Overigens herken ik mij helemaal in hetgeen Larry schrijft, ik heb echt moeten leren om over WIE te praten in plaats van over WAT…:-) Oftewel, in gewone bewoordingen in plaats van in dossiertaal!

Beantwoord

Reageer


Font Size

De week van Jacques Heijkoop

Herstel van zelfvertrouwen

De indrukwekkende verandering bij Isa is het eerste dat me opvalt, maar zeker niet het enige. De verandering bij begeleiders en gedragskundige is minstens zo opvallend. Waren begeleiders en gedragskundige voorheen onzeker en bang, nu blaken zij van zelfvertrouwen.
Lees verder

Portret van Jacques Heijkoop

Een video interview van Wilmar Harpe (coördinator CCE) met Jaques Heijkoop, over zijn opleiding en zijn gedachtegoed.
Lees verder

Literatuur van Jacques Heijkoop

Jacques Heijkoop kijkt terug op enkele belangrijke publicaties en geeft zijn commentaar.
Lees verder

Biografie van Jacques Heijkoop

In zijn opleiding deed Jacques Heijkoop meerdere studies, waaronder ontwikkelingspsychologie en ethologie. De invloed van deze studies bleef belangrijk door zijn hele carrière.
Lees verder

Naam: Jacques Heijkoop

Geboortedatum: in 1945

Geboorteplaats: Den Bosch

Opleiding: middelbare school, Ontwikkelingspsychologie aan Rijksuniversiteit Utrecht, Ethologie aan Universiteit van Amsterdam, Agologie aan Rijksuniversiteit Leiden

Functie: psycholoog in instellingen voor verstandelijk gehandicapten, lichamelijk gehandicapten, meervoudig gehandicapten, kinderen in de jeugdzorg en het ‘normale’ ziekenhuis. Vanaf 1984 eigen praktijk voor consultatie en behandeling van personen met chronisch en ernstig probleemgedrag.

Vragenvuur: meer informatie