Jacques Heijkoop

Literatuur van Jacques Heijkoop

De afgelopen 35 jaar heeft Jacques Heijkoop ongeveer 60 artikelen geschreven. Het aantal boeken bleef beperkt tot één. Dit boek – voor het eerst verschenen in 1991 – wordt nog steeds verkocht en gelezen. In de tachtiger jaren zijn er ook twee videobanden geproduceerd. Beide videobanden handelen over de observatie, analyse en behandeling van personen met een verstandelijk handicap en chronische zelfverwonding.

We markeren hier enkele belangrijke aspecten van zijn gedachtegoed aan de hand van enkele publicaties. De toelichting is steeds van de auteur zelf.

Artikelen 

  • J.C.M. Heijkoop (1974): Social relatedness of the mentally retarded. In: Journal of Education for the Mentally Retarded. New Zealand, 1974. Dit artikel is een samenvatting van een doctoraalscriptie ‘Sociale gerichtheid bij zwakzinnigen’ , die in 1973 gereed kwam.

Dit onderwerp blijft centraal in mijn werk. Het is toepasbaar op allerlei doelgroepen en passeert de observationele basis die gebruikt wordt voor de gebruikelijke ‘wat- diagnostiek’ van de stoornis en afwijking. Destijds was het de eerste afstudeer-gerelateerde internationale publicatie binnen de faculteit.

 

  • J.C.M. Heijkoop & F.J.M. Velthausz (1977): Over braakstudies: een interpretatie. Tijdschrift voor zwakzinnigheid, autisme e.a. stoor­nissen, no. 4, pag. 215 – 218.
  • J.C.M. Heijkoop (1978): Zelfverwonding: een wanhoopsdaad? Tijdschrift voor zwakzinnigheid, autisme e.a. stoornissen, no. 2, pag. 59 – 71. 

In het eerste artikel wordt de focus verlegd van het ‘aandacht vragen’ als functie van het gedrag van de cliënt naar de intentie (betekenis) van het gedrag voor de cliënt. Deze perspectiefwisseling gaf nieuwe mogelijkheden. Het tweede artikel betreft een vergelijkbare wending: van functionele analyse naar betekenis- analyse. 

 

  • J.C.M. Heijkoop (1978): Video als hulpmiddel bij de aanpak van probleemgedrag bij zwakzinnigen. Tijdschrift voor Orthopedagogiek, no. 2, pag. 258 – 62.
  • J.C.M. Heijkoop (1988): Achtergronden bij videobandanalyse’ en ‘Beeldvorming met video. Een veertje als houvast’, publicatie no. 46, NGBZ Utrecht.
  • J.C.M. Heijkoop (1982): Videobandanalyse, unieke informatie bij mediatietherapie. Gedragstherapie, jaargang 15, no. 1, pag. 58 – 64.
  • J.C.M. Heijkoop (1988). De video als blikopener. Verslag van een workshop over video-ge­bruik bij hometraining. Congresboek van de studiedag ‘Alternatieven in de jeugdhulpverle­ning’, Nieuwegein. Tijdschrift voor de Jeugdhulpverlening.
  • J.C.M. Heijkoop (1992): Leren opvoeden met video. Thuisbehandeling en hometraining. Redactie: L. Muller. Utrecht: SWP.

Het eerste artikel markeert min of meer de start van de ontwikkeling van een instrument om het voortdurende wederkerig samenspel tussen cliënt en begeleider bewust te maken/te worden. Het tweede artikel gaat in op de achtergronden. De drie hierop volgende artikelen zijn te beschouwen als de weergave van een uitwerking aan de hand van een concreet voorbeeld, namelijk respectievelijk de mediatietherapie en de hometraining.

 

  • Artikelenreeks in het maandblad KLIK, gestart in september 1987 en beëindigd in april 1995.Het gaat hier In totaal om 60 artikelen.

Het betreft hier verhalen uit het dagelijks leven van mensen met een verstandelijke beperking en hun begeleiders of ouders. Als gevolg van een andere manier van kijken naar de persoon met een verstandelijke beperking ontwikkelen zij inzicht in de eigen wijze van de cliënt. Daarmee worden zij zich bewust van de misverstanden, die zijn ontstaan als gevolg van een kijk die in de loop van de tijd steeds verder verengd is door de gevoelens die het probleemgedrag oproept én door de nadruk op het afwijkende in het functioneren. Ouders en kind, begeleider en cliënt vinden met elkaar een weg uit de impasse.

Om ‘anders te kunnen kijken’ is instrumentarium nodig om het ‘wie’ van de cliënt weer in beeld te krijgen. Door gebruik van het instrumentarium wordt de begeleider zich bewust van zijn persoonlijke kijk op dat ‘wie’. Herstel van beider zelfbesef is het gevolg. Daarvoor is een vertrouwensvolle responsieve relatie met de ander nodig.

Formeel gezegd gaat het om de behandeling en begeleiding van cliënten met meer of minder ernstig en chronisch probleemgedrag. Wat er gebeurt is een vanzelfsprekende verandering: hun beider herstel van het wederzijds vertrouwen leidt tot het doorbreken van de impasse en het verdwijnen van de noodzaak van extra middelen en maatregelen, uitmondend in het herstel van het gewone dagelijks leven.

 

  • J.C.M. Heijkoop (1987): Zelfverwonding. Verslagboek van een studie-werkdag, Stichting Marguerite-Marie Delacroix, Tienen, België.
  • J.C.M. Heijkoop (1988): In strijd met jezelf. Belangrijke elementen bij zelfverwonding. Over observatie, analyse en behande­ling van ernstige zelfverwonding. VIBEG.
  • J.C.M. Heijkoop (2011): Observatie, analyse en behandeling van zelfverwondend gedrag(Methode Heijkoop). Bijdragen aan: Zelfverwondend gedrag aan banden, Red: B. Henderikse, J. van den Heuvel en G. Gosenshuis .

Enkele van een groep artikelen over zelfverwonding. Met dit onderwerp zijn ook videobanden geproduceerd: In strijd met jezelf, deel 1(1984) en deel 2 (1986), Meducatief, R.U. Utrecht.

 

  • J. Clegg en J.C.M. Heijkoop (2012): Introduction to the Heijkoop approach to challenging behaviour in ID. Working paper Institute for Mental Health, University of Nottingham and Healthcare NHS Trust.

Basistekst voor wetenschappelijk onderzoek naar de Methode Heijkoop, dat dit najaar zal starten.

 

Boek

J.C.M. Heijkoop (1991) : Vastgelopen. Anders kijken naar begeleiding van mensen met een verstandelijke handicap met ernstige gedragsproblemen. Baarn: H. Nelissen. Herziene druk, augustus 1995. 

 

Reageer


Font Size

De week van Jacques Heijkoop

Herstel van zelfvertrouwen

De indrukwekkende verandering bij Isa is het eerste dat me opvalt, maar zeker niet het enige. De verandering bij begeleiders en gedragskundige is minstens zo opvallend. Waren begeleiders en gedragskundige voorheen onzeker en bang, nu blaken zij van zelfvertrouwen.
Lees verder

Portret van Jacques Heijkoop

Een video interview van Wilmar Harpe (coördinator CCE) met Jaques Heijkoop, over zijn opleiding en zijn gedachtegoed.
Lees verder

Literatuur van Jacques Heijkoop

Jacques Heijkoop kijkt terug op enkele belangrijke publicaties en geeft zijn commentaar.
Lees verder

Biografie van Jacques Heijkoop

In zijn opleiding deed Jacques Heijkoop meerdere studies, waaronder ontwikkelingspsychologie en ethologie. De invloed van deze studies bleef belangrijk door zijn hele carrière.
Lees verder

Naam: Jacques Heijkoop

Geboortedatum: in 1945

Geboorteplaats: Den Bosch

Opleiding: middelbare school, Ontwikkelingspsychologie aan Rijksuniversiteit Utrecht, Ethologie aan Universiteit van Amsterdam, Agologie aan Rijksuniversiteit Leiden

Functie: psycholoog in instellingen voor verstandelijk gehandicapten, lichamelijk gehandicapten, meervoudig gehandicapten, kinderen in de jeugdzorg en het ‘normale’ ziekenhuis. Vanaf 1984 eigen praktijk voor consultatie en behandeling van personen met chronisch en ernstig probleemgedrag.

Vragenvuur: meer informatie