Gijs van Gemert

De noodzaak van zorgzaamheid

Een blog van Gijs van Gemert

Een tijdje geleden sprak ik met een journalist over moeilijke situaties rond  ‘spannende cliënten’. Ik legde uit dat er handelingsverlegenheid bestaat bij alle betrokkenen.

De dag en de communicatie zijn in veel opzichten geritualiseerd, mensen nemen elkaar in de klem. Het gaat over kwetsbare mensen voor wie een negatieve, soms destructieve levenswijze een manier van overleven is.

En toen stelde deze dame, niet gehinderd door inside information de hamvraag: Waarom is dit probleem nog steeds niet opgelost? Er wordt immers al jaren met man en macht aan gewerkt? Mijn antwoord is dat er vaak heel energiek en systematisch de verkeerde kant op wordt gewerkt.

Nu zijn daar ook wel redenen voor. Mensen met beperkingen zijn nu eenmaal ingewikkelder dan je zou verwachten. Het zijn net mensen. Goede zorgverlening is daarom maar gedeeltelijk een kwestie van techniek. Je moet er zijn voor de ander, jezelf present stellen. De cliënten zijn kwetsbaar, maar leggen ook de eigen kwetsbaarheid van de hulpverlener bloot. Dan ontstaan angst, onzekerheid en agressie van alle kanten. En zoals we weten, is angst een slechte raadgever…

Ten tweede lukken goede zorg en ondersteuning alleen wanneer je zorgvuldig een programma opbouwt, van dag tot dag. Dat kost jaren. Het lijkt meer op boerenwerk dan op het repareren van een lekkend dak: regelmaat en uithoudingsvermogen onder een goed perspectief – zeg maar toewijding en uithoudingsvermogen. Zoekend en tastend – want er is geen evidence-based oplossing, hooguit een experience-based perspectief – op weg naar herstel van het gewone leven.

Het derde deel van het antwoord is dat de dagelijkse begeleiders weliswaar in de frontlinie staan, maar dat er ook organisatorisch commitment nodig is. Ook de meedenkers in dit praktijklaboratorium  – de specialisten, de managers en de bestuurders – dienen over een groot uithoudingsvermogen te beschikken. Nadenken is zeker hier ook werk: juist wanneer je tot je enkels in de modder staat en bewegen niet makkelijk is. Leidinggevenden en bestuurders dienen meer op effectiviteit dan op efficiëntie te sturen, ook al kost dat meer dan formeel in de tarieven terug te vinden is.

Dat ‘de verkeerde kant op werken’ ontstaat echter vooral doordat we met elkaar de kracht van woorden onderschatten. ‘Problematiek’ en andere negatief gekleurde termen (zie de eerste alinea van dit stukje) roepen een zorgelijk beeld op. Grote kans dat je daarmee versterkt wat je bestrijdt. Ik stem daarom voor ‘zorgzaamheid’ als centrale term. Daarmee stel je het op-elkaar-betrokken-zijn centraal.

Valt zorgzaamheid te organiseren? Zeker wel. Er bestaan in de zorg hele kwaliteitssystemen die neerkomen op georganiseerd wantrouwen, dus waarom zou je geen vertrouwen of zorgzaamheid kunnen organiseren? Dus: verhelderen, regels stellen, maar ook zeggen wat je niet wilt, afbakenen. Maar ook hier schaadt overdaad. Laten we geen systeem om de cliënt heen bouwen dat volledig met hem mee resoneert. Als hij dan hoest, is iedereen verkouden. Risico nemen is gewenst, anders kom je nergens. Wanneer heb je voor het laatst iets anders gedaan dan het protocol voorschreef, omdat jij vond dat de cliënt dat vroeg?

Reacties

Leo Mulder 07-11-2012, 14:47

Beste meester Gijs,

Een meester legitimeert zijn status ten overstaan van zijn Gilde. Wat dat aangaat zou ik de Hollandse meesters en de meesteres liever het predikaat grootmeesters toekennen. Een grootmeester onderscheidt zich van meesters door zijn vak- en sectoroverstijgende kwaliteiten.

Momenteel wordt er in de gewone (semi-murale) Hollandse wereld volgens mij ‘ heel energiek en systematisch de verkeerde kant op wordt gewerkt’. Dit merken we aan de gestaag stijgende toestroom van clienten met verbijf, sinds het begin van dit millenium 100%. Budget GHZ steeg van 2 naar 6 miljard.

Wordt het niet hoog tijd dat wij ( de sector) met onze grootmeesters voor de Hollandse samenleving ‘zorgvuldig een programma op gaan bouwen waarin zorgzaamheid’ en het op-elkaar-betrokken-zijn centraal staan’. ?

Al onze protocollen en richtlijnen zijn goed bruikbaar, om in de reguliere maatschappij ruggesteun te bieden voor, vaak noodgedwongen, beginnende informele zorgverleners. Hiermee kunnen voorwaarden en omstandigheden worden geschapen waarbinnen zich zin om zorgzaam-te-zijn kan ontwikkelen. Deze export van intramurale hinderpalen schept bovendien ontwikkelingsruimte voor ervaren professionals en biedt perspectief en ruimte om hun vakkennis ook buiten de ‘zorg met verblijf’ te kunnen exploiteren.

Beantwoord

Reageer


Lettergrootte

De week van Gijs van Gemert

De noodzaak van zorgzaamheid

Mensen met beperkingen zijn nu eenmaal ingewikkelder dan je zou verwachten. Het zijn net mensen. Goede zorgverlening is daarom maar gedeeltelijk een kwestie van techniek. Je moet er zijn voor de ander, jezelf present stellen.
Lees verder

Portret van Gijs van Gemert

Wilmar Harpe sprak met Gijs van Gemert over zijn opleiding en eerste werkervaringen. Ook sprak hij over zijn betrokkenheid bij de situatie rond Jolanda Venema, adviseren en het CCE.
Lees verder

Literatuur van Gijs van Gemert

Gijs van Gemert kijkt terug op enkele belangrijke publicaties en geeft zijn commentaar.
Lees verder

Biografie van Gijs van Gemert

Gijs van Gemert studeerde psychologie op het gebied van gehandicaptenzorg. Organisatieverandering had zijn bijzondere aandacht: hoe verstevig je de relatie tussen zorgverleners en cliënten?
Lees verder

Vragenvuur: meer informatie

Naam: Gijs van Gemert

Geboortedatum: 31 maart 1947

Geboorteplaats: Utrecht

Opleiding: gymnasium en ontwikkelingspsychologie, methodologie en statistiek, gepromoveerd op ‘Gedragsgestoordheid bij zwakzinnigen’

Functie: was Manager Sherpa Consult en bijzonder hoogleraar 'Zorg voor Ernstig Geestelijk Gehandicapten' aan de Rijksuniversiteit Groningen

Burgerlijke staat: getrouwd, twee kinderen

Hobby’s: sport (hardlopen, fietsen) en muziek (zingen als gevorderd amateur)